خانه نو
تنها زنی که جایزه نوبل معماری را گرفت

زاها محمد حدید در سال 1950 میلادی در بغداد به دنیا آمد. او معمار برجسته عراقی- بریتانیایی در «سبک معماری واسازی» بود. اغلب آثار او انعکاس آمیزاهای از زمین‌شناسی، ساختمان‌سازی و مناظر و محیط اطراف است. آثار و طراحی‌های او با حرکت و جریان داشتن، ضمن پیروی از هندسه نااقلیدسی، نظم جدیدی را در فضا ایجاد می‌کند. معماری زاها حدید را می‌توان تلاش برای ایجاد پلی میان مدرنیسم و عصر دیجیتال دانست. حدید نخستین زنی بود که در سال ۲۰۰۴ میلادی مفتخر به دریافت «جایزه معماری پریتزکر» شد. او در طول دوران فعالیت حرفه‌ای خویش حدود ۹۵۰ پروژه را در ۴۴ کشور از جمله ایران به اجرا درآورد. مجله فوربس در سال ۲۰۰۸ میلادی او را به عنوان شصت و نهمین زن قدرتمند جهان لقب داد. زاها حدید، روز پنجشنبه ۱۲ فروردین ۱۳۹۵ (۳۱ مارس ۲۰۱۶ میلادی) در پی حمله قلبی در بیمارستانی در میامی آمریکا درگذشت. به مناسبت درگذشت این بانوی هنرمند در این مطلب یکی از مصاحبه‌های جذاب او با مهندس معمار معروف و برجسته، برت استیل را با هم از نظر می‌گذرانیم.


برت استیل: به نظر می‌رسد کارهای شما بسیار وام‌دار فرهنگ و روابط جمعی است و شما برای طراحی کارهای خود از همه چیز، حتی همکاران و کارکنان خود و چیدمان دفتر کارتان نیز ایده می‌گیرید.

زاها حدید: امیدوارم این رویه گسترش پیدا کند. کارهای ما عموما کارهایی‌اند که با جمعیت قابل توجهی از مردم سر و کار دارند و کمتر جنبه خصوصی و شخصی دارند، از این‌رو توجه به نگرش عام به نظر از ضروریات و بدیهات کار ما محسوب می‌شود.

 

برت استیل: نکته مهمی که در مورد شما وجود دارد، زمانی است که برای تحقیق، بررسی و مطالعه پیش از طراحی صرف می‌کنید. این زمان بسیار طولانی است اما نسل جدید چنین زمانی را برای کارهاشان صرف نمی‌کنند و طبق یک ضرب‌الاجل تعیینی برنامه‌ریزی می‌کنند و کارشان را ارائه می‌کنند. نظر شما در این مورد چیست؟

زاها حدید: در دهه 70 و 80 میلادی به پروژه‌ها بیش از ساختمان‌ها بها می‌دادند. بنابراین من ناخواسته در این مسیر قرار گرفتم. در آن زمان ما برای طرح‌های‌مان کاغذهای بزرگی داشتیم که همه کار بر عهده خودمان بود و طرح‌هایمان را خودمان با دست می‌کشیدیم. شاید بتوان گفت آن شیوه اقتضای آن دوره بوده این شیوه اقتضای عصر حاضر.

 

برت استیل: آن زمان شما طرح‌هایتان را نقاشی می‌کردید و این نقاشی چه به ایجاد یک بنا می‌انجامید و چه در حد یک نقاشی باقی می‌ماند خود یک پروژه محسوب می‌شد.

زاها حدید: کشیدن طرح‌ها کار زمان‌بر و طاقت‌فرسایی بود از این‌رو ما سعی می‌کردیم از ابتدا کارمان را درست انجام دهیم. ما همیشه در حال رقابت بودیم و این بسیار هیجان‌انگیز بود.

برت استیل: آیا به نظر شما «سالن موسیقی و اپرای ملکه الیزابت» شاخصه‌های سبک معماری لندن را در خود دارد؟ به عبارتی آیا به اندازه کافی لندنی هست؟

زاها حدید: بله، خیلی زیاد. تحصیلات آکادمیک من در لندن بوده است. یادم می‌آید آن زمان لندن شهر کسل‌کننده‌ای بود. در دهه 90 تغییراتی در این شهر رخ داد. با ساخت این مکان، لندن به یک مرکز موسیقی  بدل شد. بانک‌ها به کافی‌شاپ تغییر کاربری دادند و شهر دستخوش تغییرات عمده‌ای شد. من خود شاهد این تغییرات بودم. صبح به دفتر کارم می‌‌رفتم و شب هنگام برگشت به آپارتمانم می‌دیدم که تحولات زیادی رخ داده است. شهر تاریک لندن به یک باره روشن شد و همه این‌ها به خاطر این بود که یک نفر مطالعات شهری دقیقی انجام داد و گفت لندن باید تغییر کند و فضاهای بیشتری داشته باشد.

 

برت استیل: تصور و دورنمای شما از شهری مانند لندن چیست؟

زاها حدید: به نظرم چیزهای زیادی به وقوع خواهد پیوست. من فکر می‌کنم پس از دوره جنگ، تلاش‌هایی برای تغییر ماتریس و هندسه شهری انجام شد و سعی شد تا خانه‌ها شکل و شمایلی جدید داشته باشند. به نظرم بخش جنوبی لندن مثال خوبی از تغییر و تحولات دهه 70 و 80 میلادی است. گرچه من با همه آن‌ها موافق نیستم اما تغییرات راهبردی مناسبی صورت گرفت. طی 30 سال اخیر مطالعات، متمرکز بر پروژه‌های زمینی بوده چراکه مدرنیته همه چیز را به سمت بالا کشیده و سوق داده است. بسیاری از سایت‌های شهر لندن برای احداث و به سرانجام رسیدن پروژه «کراس ریل» (یکی از خطوط راه‌آهن در حال ساخت در کشور بریتانیا است) تخریب شد. سوال اینجاست که با ساختمان‌های بسیار بلند موجود در این سایت چه می‌کنند. مدارس معماری باید مطالعات ریشه‌ای و اساسی را پایه کار خود قرار دهند. من نسبت به آینده معماری لندن امیدوار هستم و معتقدم هرچه مطالعات و تحقیقات اصولی‌تر و ریشه‌دارتری صورت گیرد، لندن به شهر راحت‌تر و مناسب‌تری برای زندگی بدل خواهد شد. 

 

برت استیل: دیدگاه شما درباره حرفه معماری چیست؟

زاها حدید: من تحصیلات و کارم هر دو در یک زمینه بوده و این خیلی کمک‌کننده است. شما در مدارس و دانشگاه مطالب تئوریک یاد می‌گیرد و در حرفه و شغل خود آن‌ها را عملی می‌کنید و این موضوع خیلی هیجان‌انگیز است. برای حرفه‌ای بودن و موفقیت در کار باید با همکاران صمیمی بود و با دیگران تبادل ایده و داده کرد. امروزه انجمن‌ها و تشکل‌های زیادی برای تبادل نظر و ایده وجود دارد. افراد جدیدی پا به عرصه می‌گذارند و عده‌ای که پا به سن گذاشته‌اند کمتر فعالیت خواهند کرد. نیروی جوانی و تجربه این دو در کنار هم می‌تواند بسیار کارآمد و موثر باشد. باید همیشه و در همه حال به فکر یادگیری بود و از هر جا و هر چیزی برای ایجاد یک اثر جدید الهام گرفت. 


<< بازگشت